Datagedreven werken in de gemeente Heerde: een voorbeeld uit de praktijk

In het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) heeft de gemeente Heerde een onderzoek uitgevoerd binnen het sociaal domein om beleidskeuzes beter te onderbouwen en interventies gerichter in te zetten. Jorwin van der Velde, projectleider sociale basis bij de gemeente Heerde, heeft voor dit project verschillende databronnen gecombineerd en geanalyseerd. Dat heeft geleid tot een onderzoeksrapport en een verdiepende dataonderlegger. Deze documenten vormen de basis voor gerichte beleidsbeslissingen binnen de thema's van het en ondersteunen collega’s bij het verder verdiepen van sociale vraagstukken binnen de gemeente. 

“De beschikbaarheid van het zorggebruik tot buurtniveau is ontzettend handig!"

Om een goed beeld van de sociale basis in de gemeente te krijgen werd eerst een brede verkenning uitgevoerd van beschikbare data. Hierbij werd gebruikgemaakt van bronnen zoals:

• CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek)
  
• RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
  
• Waarstaatjegemeente.nl
  
• Gemeentezorgspiegel van Vektis
  
• Interne gemeentelijke databronnen
  

De Gemeentezorgspiegel (GZS) van Vektis bleek hierbij van grote meerwaarde, omdat deze gedetailleerde data biedt tot op wijk- en buurtniveau.

Na de brede oriëntatie werd gekeken welke data het meest relevant was voor het onderzoek. In samenwerking met beleidsmedewerkers en projectmedewerkers werden de belangrijkste thema’s geselecteerd, zoals bijvoorbeeld:

• eenzaamheid (sociale en emotionele eenzaamheid)
  
• mentale gezondheid
  
• dementie
  
• ggz en welzijn
  

De combinatie van deze thema’s maakte het mogelijk om een onderbouwd beeld te schetsen van de sociale situatie per wijk.

Een belangrijk aspect van het onderzoek was het presenteren van de data op een heldere en bruikbare manier. Hier werd onderscheid gemaakt tussen:

• Het onderzoeksrapport – Een toegankelijk en goed leesbaar document voor de gemeenteraad en inwoners, waarin de kerncijfers en belangrijkste inzichten zijn verwerkt.
  
• De dataonderlegger – Een verdiepende versie voor intern gebruik met meer gedetailleerde data per wijk en buurt. Dit document helpt bij verdere analyses en beleidsvorming.

De verzamelde en gestructureerde data zijn beschikbaar in de ‘data-onderlegger’. De inzichten helpen bij:

• Beleidsontwikkeling – Het onderbouwen van ideeën en visies op sociaal-maatschappelijke thema’s.
  
• Gerichte interventies – Het identificeren van specifieke wijken waar projecten en processen gestart kunnen worden, bijvoorbeeld in het kader van Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorg Akkoord (IZA).

Om het effect van de ingezette interventies te kunnen beoordelen, wordt gekeken naar monitoring en effectmeting. Enkele vragen die hierbij spelen:

• Hoe meten we de impact van de interventies?
  
• Wat is nodig voor duurzame oplossingen?
  Hoe kunnen we de data inzetten om ontwikkelingen te volgen?
  

Het onderzoeksrapport vormt een startpunt voor verdere inhoudelijke keuzes.

Uit het onderzoek zijn verschillende aandachtspunten en concrete actiepunten opgesteld. 

• Aansturen op wat er al is en bepalen waar verder op kan worden ingezet: Vanuit het onderzoek sociale basis^[1] wordt er nu een plan sociale basis geschreven om gericht invulling te geven aan de uitkomsten van het onderzoek.
  
• Onderbouwing: Projecten moeten blijvende meerwaarde hebben en maatschappelijk gedragen kunnen worden. Door het opstellen van een goede plan en een gedegen visie kan worden ingespeeld op de tijdelijke GALA-middelen en wordt de kans dat projecten ingebed worden in de samenleving verhoogd. 
  
• Een belangrijk aandachtspunt blijft het monitoren van resultaten: De gemeente onderzoekt hoe zij de effecten van ingezette interventies kan meten.

^{[1] De sociale basis betekent: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. (Wat is de sociale basis precies?, 2023)}

De Gemeentezorgspiegel van Vektis speelde een belangrijke rol in dit proces. De belangrijkste voordelen zijn: 

✅ Data tot op wijk- en buurtniveau – Dit maakt gerichte beleidsinterventies mogelijk, 

✅ Nauwkeurige en betrouwbare cijfers Vektis levert feitelijke data - Wat de onderbouwing van beleidskeuzes kan versterken. Met name de inzichten op het gebeid van ouderenzorg, ggz en preventie, en het combineren van deze data met alternatieve bronnen. 

✅ Gebruiksvriendelijkere toekomstmogelijkheden – De huidige data-infrastructuur van de Gemeentezorgspiegel biedt een solide basis voor verder onderzoek en analyses.

Door slim gebruik te maken van beschikbare data heeft de gemeente Heerde waardevolle inzichten gekregen in de sociale problematiek per wijk. De combinatie van een breed onderzoeksrapport en een verdiepende dataonderlegger zorgt ervoor dat beleidsmakers en uitvoerende partijen beter onderbouwde beslissingen kunnen nemen.

Het uitbreiden van de Gemeentezorgspiegel met meer filters en minder visuele ruis werd als verbeterpunt genoemd.

De Gemeentezorgspiegel bleek hierin een bruikbaar hulpmiddel, vooral vanwege de gedetailleerde data en de mogelijkheid om nauwkeurige inzichten tot op wijkniveau te genereren. Vektis werkt aan toekomstige verbeteringen in het filteren en presenteren van de data om de bruikbaarheid verder te verhogen.

Het onderzoeksrapport is inmiddels openbaar en te vinden op de website van de gemeente Heerde: Zorg en Gezondheid.

Als je in contact wil komen met de gemeente Heerde, dan kun je de contactgegevens bij ons opvragen via ons contactformulier.